Lock-Out / Tag-Out (LOTO)

Veilig onderhoud aan machines begint met het beheersen van gevaarlijke energie. Met Lock-Out / Tag-Out (LOTO) wordt voorkomen dat machines tijdens onderhoudswerkzaamheden onverwacht starten of gevaarlijke energie vrijkomt.

ATG ontwikkelt LOTO-beleid en machinespecifieke LOTO-procedures voor machines en complete machineparken. Daarbij combineren we technische kennis met onze expertise op het gebied van machineveiligheid en veilig werken. Zo ontstaan praktische procedures waarmee onderhoudswerkzaamheden veilig kunnen worden uitgevoerd.

Bespreek uw LOTO-procedures met ons

Wat is Lock-Out / Tag-Out (LOTO)?

Lock-Out / Tag-Out is een veiligheidsmethode waarmee machines en installaties voorafgaand aan werkzaamheden worden geïsoleerd van gevaarlijke energiebronnen.

Bij Lock-Out worden energie-isolerende voorzieningen, zoals hoofdschakelaars en afsluiters, in een veilige stand vergrendeld. Hierdoor wordt voorkomen dat de energietoevoer tijdens de werkzaamheden ongewenst wordt hersteld.

Bij Tag-Out worden waarschuwingslabels aangebracht waarop bijvoorbeeld staat wie de vergrendeling heeft aangebracht en waarom de machine buiten bedrijf is gesteld.

Het doel is om te voorkomen dat medewerkers tijdens onderhoud, reiniging, reparaties of andere werkzaamheden worden blootgesteld aan gevaarlijke energie.

Een belangrijk uitgangspunt is dat het uitschakelen van een machine niet hetzelfde is als het veilig isoleren van alle energiebronnen.

Waarom is LOTO belangrijk?

Tijdens onderhoudswerkzaamheden moeten medewerkers regelmatig werkzaamheden uitvoeren in of nabij gevaarlijke zones van machines.

Daarbij kunnen beveiligingen tijdelijk zijn verwijderd of buiten werking zijn gesteld. Wanneer de machine onverwacht start of opgeslagen energie vrijkomt, kunnen ernstige ongevallen ontstaan.

Denk bijvoorbeeld aan:

• Elektrische schokken door spanningvoerende onderdelen.
• Onverwachte bewegingen door pneumatische of hydraulische systemen.
• Vallende of bewegende machinedelen door zwaartekracht.
• Het vrijkomen van opgeslagen mechanische energie, bijvoorbeeld uit veren.
• Het vrijkomen van gevaarlijke vloeistoffen of gassen.
• Verbrandingen door hete oppervlakken of vloeistoffen.

Met een goed LOTO-beleid en duidelijke procedures worden deze risico’s beheerst.

Wanneer moet LOTO worden toegepast?

LOTO is vooral van belang bij werkzaamheden waarbij medewerkers kunnen worden blootgesteld aan gevaarlijke energie.

Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn bij onderhoud, reparaties, reiniging, het verhelpen van storingen of het vervangen van machineonderdelen.

Welke maatregelen noodzakelijk zijn, hangt af van de machine en de werkzaamheden.

Niet iedere handeling vereist dezelfde procedure. Bij sommige werkzaamheden kunnen specifieke technische veiligheidsvoorzieningen worden gebruikt. Bij andere werkzaamheden is het noodzakelijk om de machine volledig van gevaarlijke energiebronnen te isoleren.

Daarom moet per machine en per soort werkzaamheden worden beoordeeld welke veiligheidsmaatregelen noodzakelijk zijn.

Welke energiebronnen moeten worden geïsoleerd?

Bij LOTO wordt vaak als eerste gedacht aan elektrische energie. Machines kunnen echter verschillende energiebronnen bevatten.

Elektrische energie

Elektrische installaties en aandrijvingen kunnen gevaar opleveren door elektrische schokken of onverwacht starten.

Daarom moet worden vastgesteld welke elektrische voedingen moeten worden uitgeschakeld en hoe deze veilig kunnen worden geïsoleerd.

Pneumatische en hydraulische energie

Perslucht en hydraulische druk kunnen ook na het uitschakelen van een machine aanwezig blijven.

Deze opgeslagen energie kan onverwachte bewegingen veroorzaken. Daarom moet worden beoordeeld hoe systemen veilig drukloos kunnen worden gemaakt of hoe bewegingen op een andere manier worden voorkomen.

Mechanische energie

Bewegende machinedelen, veren, contragewichten en andere mechanische systemen kunnen energie opslaan.

Ook wanneer de aandrijving is uitgeschakeld, kunnen hierdoor gevaarlijke bewegingen ontstaan.

Thermische en overige energie

Hete vloeistoffen, stoom, gevaarlijke stoffen en andere energiebronnen kunnen eveneens risico’s opleveren.

Bij het opstellen van LOTO-procedures moet daarom naar alle relevante energiebronnen van de machine worden gekeken.

Wat is het verschil tussen LOTO-beleid en LOTO-procedures?

Een goed LOTO-systeem bestaat uit twee onderdelen: het organisatorische LOTO-beleid en de machinespecifieke LOTO-procedures.

LOTO-beleid

Het LOTO-beleid beschrijft hoe veilig werken aan machines binnen een organisatie wordt geregeld.

Hierin worden onder andere afspraken vastgelegd over:

• De verantwoordelijkheden van medewerkers en leidinggevenden.
• De medewerkers die bevoegd zijn om LOTO-procedures uit te voeren.
• Het beheer van vergrendelingsmiddelen en waarschuwingslabels.
• De afstemming tussen productie- en onderhoudsmedewerkers.
• De samenwerking met externe onderhoudsbedrijven.
• De werkwijze wanneer meerdere medewerkers aan dezelfde machine werken.
• De controle op de naleving van de procedures.

Het LOTO-beleid vormt daarmee de organisatorische basis voor het veilig uitvoeren van onderhoudswerkzaamheden.

Machinespecifieke LOTO-procedures

Naast het algemene beleid zijn duidelijke procedures nodig voor de afzonderlijke machines en installaties.

In een machinespecifieke LOTO-procedure wordt beschreven welke handelingen moeten worden uitgevoerd om de machine veilig te isoleren.

Daarbij wordt onder andere vastgelegd welke energiebronnen aanwezig zijn, waar deze kunnen worden geïsoleerd en welke vergrendelingsmiddelen nodig zijn.

Ook wordt beschreven hoe opgeslagen energie veilig wordt weggenomen of beheerst en hoe wordt gecontroleerd dat de machine daadwerkelijk in een veilige toestand verkeert.

Met duidelijke afbeeldingen en stapsgewijze instructies kunnen medewerkers de procedure op een overzichtelijke manier uitvoeren.

Hoe verloopt een LOTO-procedure?

De precieze werkwijze is afhankelijk van de machine en de werkzaamheden. In het algemeen bestaat een LOTO-procedure uit de volgende stappen.

1. Voorbereiden van de werkzaamheden

Vaststellen welke werkzaamheden worden uitgevoerd, welke energiebronnen aanwezig zijn en welke medewerkers betrokken zijn.

2. Uitschakelen van de machine

De machine volgens de voorgeschreven werkwijze stoppen en uitschakelen.

3. Isoleren van energiebronnen

De relevante energiebronnen isoleren met de daarvoor bestemde schakelaars, afsluiters of andere voorzieningen.

4. Vergrendelen en markeren

De isolatievoorzieningen vergrendelen en voorzien van de voorgeschreven waarschuwingslabels.

5. Opgeslagen energie beheersen

Eventueel aanwezige restenergie veilig afvoeren, blokkeren of op een andere manier beheersen.

6. Controleren van de veilige toestand

Vaststellen dat de energiebronnen daadwerkelijk zijn geïsoleerd en dat geen gevaarlijke bewegingen of andere gevaarlijke situaties kunnen ontstaan.

7. Uitvoeren van de werkzaamheden

Pas nadat de veilige toestand is vastgesteld, kunnen de werkzaamheden beginnen.

Na afloop wordt de machine volgens een vastgelegde procedure weer veilig vrijgegeven en in bedrijf gesteld.

Belangrijk: deze stappen vormen een algemene beschrijving. De daadwerkelijke LOTO-procedure moet worden afgestemd op de betreffende machine en de werkzaamheden.

Welke wettelijke eisen gelden voor LOTO?

Werkgevers zijn op grond van de Arbeidsomstandighedenwetgeving verplicht om hun medewerkers een veilige werkomgeving te bieden.

De Europese Arbeidsmiddelenrichtlijn 2009/104/EG en het Nederlandse Arbeidsomstandighedenbesluit bevatten voorschriften voor het veilig gebruiken en onderhouden van arbeidsmiddelen.

Daarbij is onder andere van belang dat arbeidsmiddelen over geschikte voorzieningen beschikken om deze van hun energiebronnen te kunnen scheiden.

Ook moeten onderhoudswerkzaamheden veilig kunnen worden uitgevoerd.

LOTO is een methode waarmee invulling kan worden gegeven aan deze verplichtingen.

De wetgeving schrijft echter niet voor dat iedere machine onder alle omstandigheden volgens één uniforme LOTO-procedure moet worden behandeld. Welke maatregelen nodig zijn, hangt af van de risico’s en de werkzaamheden.

Hoe ontwikkelt ATG uw LOTO-beleid en procedures?

Het opstellen van een goed LOTO-systeem begint met inzicht in de organisatie, de machines en de werkzaamheden.

1. Inventarisatie van de organisatie

We bespreken hoe onderhoudswerkzaamheden worden georganiseerd, welke medewerkers hierbij betrokken zijn en welke bestaande veiligheidsprocedures worden gebruikt.

Daarbij besteden we ook aandacht aan de samenwerking met externe onderhoudsbedrijven.

2. Inventarisatie van machines en energiebronnen

Onze technisch adviseurs beoordelen de machines en installaties waarvoor LOTO-procedures nodig zijn.

We identificeren de aanwezige energiebronnen en onderzoeken hoe deze veilig kunnen worden geïsoleerd.

Ook beoordelen we welke voorzieningen beschikbaar zijn om de energie-isolatie te vergrendelen.

3. Opstellen van het LOTO-beleid

In overleg met de opdrachtgever leggen we vast hoe het LOTO-beleid organisatorisch wordt ingericht.

Daarbij worden verantwoordelijkheden, bevoegdheden en afspraken over het gebruik van LOTO-middelen vastgelegd.

4. Opstellen van machinespecifieke procedures

Vervolgens werken we de LOTO-procedures voor de afzonderlijke machines uit.

Daarbij beschrijven we de noodzakelijke handelingen om de machines veilig te isoleren, te vergrendelen en na afloop van de werkzaamheden weer vrij te geven.

Waar nodig worden de procedures voorzien van afbeeldingen en duidelijke aanwijzingen.

Waarom LOTO-procedures laten opstellen door ATG?

Een goede LOTO-procedure vraagt om meer dan het plaatsen van een hangslot op een hoofdschakelaar.

De opsteller moet begrijpen hoe de machine werkt, welke energiebronnen aanwezig zijn en welke gevaarlijke situaties tijdens onderhoudswerkzaamheden kunnen ontstaan.

ATG combineert kennis van machines en installaties met expertise op het gebied van machineveiligheid en veilig werken.

Hierdoor kunnen we niet alleen procedures opstellen, maar ook beoordelen welke technische en organisatorische maatregelen nodig zijn om gevaarlijke energie te beheersen.

Daarbij streven we naar duidelijke, praktisch uitvoerbare procedures die aansluiten op de machines en de onderhoudswerkzaamheden binnen uw bedrijf.

LOTO-beleid of LOTO-procedures laten opstellen?

Wilt u LOTO invoeren binnen uw organisatie of bestaande procedures laten beoordelen en verbeteren?

ATG ondersteunt u bij het ontwikkelen van LOTO-beleid en het opstellen van machinespecifieke procedures voor afzonderlijke machines en complete machineparken.

Bespreek uw LOTO-procedures met ons